Zijn superrijken de grootste vijanden van het kapitalisme?

HET symbool van een kapitalistisch systeem is natuurlijk de Verenigde Staten van Amerika. Het land waar iedereen het kan maken met hard werken. Waar je als gewone man een eigen huis kan hebben. Een auto of twee op de oprit. Televisie in elke kamer. Dubbeldeurskoelkasten. Film kijken in de openlucht vanuit je auto. Eten bestellen vanuit je auto. Bankzaken doen vanuit je auto. Tienbaans snelwegen. High schools. Sport op zondag. Respect voor vlag en vaderland. Dat beeld doet velen verlangen naar dat land van onbegrensde dromen.

 

Zijn-superrijken-de-grootste-vijanden-van-het-kapitalisme-grote-middenklasse

De brede basis

Vooral in de naoorlogse jaren kent het land een snel groeiende economie en een alsmaar uitdijende middenklasse. Zeker in de jaren ’50 en ’60 en ook nog tot ver in de jaren ’70 groeit het aantal middeninkomens in de VS enorm. Die tientallen miljoenen gezinnen met een bovengemiddeld besteedbaar inkomen laten de fabrieken op volle toeren draaien. Veel mensen hebben veel te besteden en dat doen zij ook. De VS is consumentisme. Waar de klant koning is. De vraag naar steeds meer goederen en luxe zorgt voor een groeiende banenmarkt en jaagt zo de vraag nog meer aan. Veel mensen die veel te besteden hebben, zorgen voor veel banen en veel welvaart. En het werkt.

De VS heeft een ongeëvenaarde groei in welvaart doorgemaakt, dankzij een steeds groter wordende groep welvarende burgers in de middenmoot. Die verdeling van rijkdom waardoor veel mensen veel te consumeren hebben, werkt ook voor China. Door het openstellen van markten voor ondernemerschap (kapitalisme) in plaats van een centraal gereguleerd productiesysteem (communisme) is ook China met bijna 1,5 miljard mensen (meer dan 4 keer meer dan de VS) bezig een wereldmacht te worden die de Westerse hegemonie naar de kroon steekt. Het kapitalisme werkt als rijkdom verdeeld wordt onder veel mensen.

 

is-ongelimiteerde-rijkdom-goed-voor-het-kapitalistische-systeem

Wat is er gebeurd?

Dat imago van vooruitgang en overvloed blijft tot ongeveer de jaren negentig hangen. En dan komt er een genuanceerder beeld tevoorschijn dan die uit televisieseries en films. Nog altijd doen tv-series en Hollywoodfilms ons geloven dat de VS een land is waar iedereen het goed heeft. Als je de traditionele media mag geloven dan rijdt iedereen er in de nieuwste auto’s, woont in een ruim vrijstaand huis met televisie in elke kamer en in de ruime keuken een gigantische koelkast propvol levensmiddelen. Maar buiten de traditionele media, is er dankzij internet steeds vaker te horen dat voor tientallen miljoenen Amerikanen de droom begint te lijken op een nachtmerrie. En dat hun aantallen elke dag groeien. Er zijn steeds meer mensen die zich terugtrekken uit dat systeem omdat de kansen op een redelijk bestaan kleiner zijn geworden in plaats van groter. “Signing off, drop the mic, tiny house nation, off the grid”.

Die trend van groeiende armoede is al in gang gezet sinds de jaren tachtig. In minder dan vier decennia tijd is het systeem dat de VS op de kaart zette als het land van de onbegrensde droom, veranderd in ongelimiteerd veel voor slechts enkelen en steeds minder voor het overgrote deel. Geen enkele president sinds de late jarren ’70 heeft het gedurfd die ontwikkeling te keren. Sommigen blijken na hun verkiezing zelfs grote voorvechters van nog sneller de mensen aan de top alles te gunnen. Ook de huidige president heeft meer dan twee miljard belastingontheffing geschonken aan de allerrijksten en tegelijkertijd dat bedrag bespaard door voorzieningen voor velen te verminderen. Hoe kon dat toch gebeuren in ‘the land of the free and home of the brave’?

 

is-ongelimiteerde-rijkdom-goed-voor-het-kapitalistisch-systeem

De balans is zoek

Decennia lang, sinds het einde van de jaren ’70 is de Amerikanen bijgebracht dat zij aan ‘free enterprise trickle down economics’ moeten doen. Met giga belastingverlagingen voor de rijksten. Hoe rijker de free enterprises bovenin het systeem, des te meer naar beneden druppelt voor iedereen. Een gedachte die lijnrecht staat op hoe hun toenemende welvaart tot stand was gekomen. Meer dan 250 miljoen volwassen mensen zijn lange tijd ervan overtuigd geweest dat ‘free enterprise trickle down economics’ de enige manier is om ‘making America great again’. Het nieuwe geloof baant de weg voor flinke bezuinigingen op overheidsbemoeienis onder het mom van ‘free enterprise equals freedom’.

Allereerst krijgen de commerciële banken toegang tot de geldpers door de verschillen tussen investeringsbanken en commerciële banken te minimaliseren. Dat zet de sluizen wijd open voor onbeperkte financiering door geldcreatie. Tegelijkertijd wordt ‘hands off government’ in de praktijk gebracht door te snijden in bijstand, zorg-, sociale en maatschappelijke programma’s. En door zoveel mogelijk beperkingen (lees: belastingen) voor free enterprises en vermogende beleggers weg te halen of zoveel mogelijk te omzeilen. Lang leve het ondernemerschap en lang leve speculaties. Vrijheid en ongelimiteerde rijkdom voor wie het kan bereiken. Zo lang je maar hard werkt, kun je het hier maken. Zo is het decennia lang aan het Amerikaanse volk verkocht.

Maar door de voordelen van wat een natie in zijn geheel produceert, vooral ten goede te laten komen aan enkelen9 in plaats van velen, gebeurt het tegenovergestelde van welvaart voor allen. De bevoorrechting van het vrije ondernemerschap verrijkt alleen vrije ondernemers. Om nog hogere winsten mogelijk te maken, snellere groei te bevorderen en in het kielzog van die veranderingen speculaties te laten renderen, verdwijnen banen naar lage lonen landen. Het leger werklozen groeit. Scholing wordt onbetaalbaar. Ziektekostenverzekeringen een voorrecht voor wie het zich kan veroorloven. De groei in consumptie neemt geleidelijk af. De gemiddelde Amerikaan wordt armer in plaats van rijker. Door het bevoorrechten van de hogere klasse en het krimpen van de middenklasse raakt het kapitalistische systeem uit balans. Een onevenwichtig systeem maakt het risico op een recessie groter en de gevolgen heviger.

 

is-ongelimiteerde-rijkdom-goed-voor-het-kapitalistisch-systeem

Groeiend besef

Het gemiddelde besteedbare inkomen is in de VS sinds 1985 nauwelijks toegenomen1. Houd je daarbij rekening met geldontwaarding als gevolg van inflatie dan is het gemiddelde besteedbare inkomen zelfs gedaald. 0,1% Van de Amerikaanse bevolking bezit meer dan 50% van wat de totale Amerikaanse bevolking bezit2. Het aantal daklozen in de VS is hoger dan de totale bevolking van Luxemburg3. Het aantal gevangenen groter dan vier keer de bevolking van Luxemburg4. Meer dan 40 miljoen jongeren beginnen aan hun loopbaan met een enorme studieschuld5. Het aantal mensen dat leeft onder of op de armoedegrens volgens de regels van de Verenigde Naties wordt geschat op meer dan de bevolking van Nederland, België, Luxemburg, Denemarken, Noorwegen Finland en Litouwen tezamen6. Het aantal Amerikanen dat meer dan twee banen heeft om rond te komen, is volgens een rapport van het Ministerie van Arbeid hoger dan de totale bevolking van Estland, Letland, Litouwen en Slovenië samen7. Het aantal kinderen dat in armoede opgroeit, is schrikbarend toegenomen8. En dat terwijl 0,1% meer bezit dan de helft van de Amerikaanse bevolking.

Langzaamaan begint de Amerikaanse burger te begrijpen dat ‘free enterprise trickle down’ een waanvoorstelling is geweest. Dat commerciële banken niet aan de geldpers mogen komen. Dat alleen een groeiende middenklasse de enige echte motor is van een kapitalistisch systeem. Dat bevoorrechting van hen die al zo veel bezitten een kapitalistisch systeem uitholt. Kapot maakt van binnenuit. Dat rijkdom verdelen de enige echte motor is van een welvarend kapitalistisch systeem.

 

Uitvoerige uitleg door Senator Sanders over trickle down economics.

Groeiend verzet

De ‘Occupy movement’, De Gele Hesjes, een presidentskandidaat als Bernie Sanders die in 2016 alleen door ingrijpen van de partijtop gestopt kon worden. Het zijn slechts enkele signalen uit de vele die er zijn, dat het besef van een groeiende ongelijkheid bij steeds meer mensen binnen begint te komen. En niet alleen in de VS. Dat de schreeuw om een eerlijkere verdeling van rijkdom steeds meer mensen over de hele wereld bereikt. Daarbij zoekt elke beweging een eigen invalshoek om de eigen doelstellingen te bereiken. In plaats van een verdeelde opstelling zou er een gezamenlijk doel moeten komen. Het tegengaan van ongelimiteerde rijkdom voor enkelen en tegelijkertijd bevorderen van een steeds groter wordende welvarende middenklasse. Dat wordt geen eenvoudige strijd. De nieuwe aristocratische klasse zal alle mogelijke argumenten gebruiken om hun vergaarde positie te verdedigen, deels meegaan in het verlangen naar een eerlijkere verdeling en tegelijkertijd angstscenario’s toepassen. De geschiedenis leert ons echter dat alleen een groter wordende groep van mensen die veel te besteden hebben een kapitalistisch systeem sterker maakt. Het leert ons ook dat ongelimiteerde rijkdom het kapitalistisch systeem kapot maakt van binnenuit.

 

Een echt kapitalistisch systeem echte vrijheid en echte democratie

Je hoeft geen wiskundige te zijn om te begrijpen dat 10.000 mensen die elk 100.000 euro bezitten, meer producten en diensten kopen dan 1 persoon die 1.000.000.000 euro bezit. Die ene zal echt niet 10.000 televisies kopen of 10.000 koelkasten of 10.000 abonnementen. Stel je nu eens iemand voor die in zijn eentje goed is voor meer dan 100.000.000.000 euro. Die bezit net zo veel als 1 miljoen mensen met elk 100.000 euro. 1 Miljoen mensen met elk 100.000 euro zouden een miljoen keer meer producten en diensten afnemen dan die ene superrijke. Die onvoorstelbare onbalans in ons kapitalistisch systeem is de werkelijkheid. Het is een absurde werkelijkheid.

Betekent dat dan dat je niet meer veel mag bezitten of verdienen? Nee! Totaal niet. Je mag zoveel bezitten of verdienen als je kunt. Zo lang de regels zowel gelden voor iemand die veel bezit als iemand die niet zo veel bezit. En dat is niet zo. Nu kan een miljardenbedrijf als Amazon over heel 2018 niks aan belasting bijdragen. Nul dollar. En de grootaandeelhouder kan goed zijn voor meer dan een half triljard dollar. Terwijl het gezin dat 100.000 dollar bezit wel bijdraagt aan de gemeenschap.

Daarom pleit ik voor een eerlijkere set regels die voor iedereen geldt. Dat bevoorrechting van enkelen geen plaats kan hebben in een kapitalistisch systeem. Ik pleit voor een echt kapitalistisch systeem met echte vrijheid en echte democratie. Waarbij welvaart voor iedereen het doel is. Het is tijd.

Share This